XXI. Quid Fecerunt

Illo vespere Balbus magnum convivium paravit. Ministri triclinium et tres lectos paraverunt. Sabina mensas parvis floribus ornavit. Balbus clientes Sergiorum ad cenam vocavit. Deinde Tarquinius cum decem iuvenibus intravit. Omnes in lectis sederunt et de comitiis disputaverunt. Ministri panem, olivas, pisces, et vinum portaverunt. Balbus poculum sustulit et candidatum suum laudavit. Sed Vibianus minas de factione non laudavit. Ille Balbum de interdicto Flacci iterum monuit. Balbus respondit: “Hodie cenam habemus; cras legi parebimus.” Dum ministri cenam parabant, Celer consilium fecit. Ille pallium sine signo uni clienti Atiliorum dedit. Florus pallio caput et corpus texit. Celer eum cum turba clientium ad portam duxit. Custos pallium vidit, sed faciem non agnovit. Ita Florus in domum Sergiorum introivit. Primum prope tertium lectum tacitus stetit. Deinde Laeliam trans atrium vidit. Ea inter Sabinam et duas feminas sedebat. Laelia pallium ignotum diu spectavit. Tum oculos Flori agnovit et sine voce surrexit. Sabina quoque eum agnovit, sed nihil dixit. Ea duo pocula cepit et ad hortum ambulavit. Florus post ministros ambulavit et Laeliam ibi invenit. Laelia rogavit: “Cur in domum Sergiorum introivisti?” Florus respondit: “Te videre et promissum iterum dicere volui.” “Mane ad Concordiam veni,” Laelia dixit. “Serranus instrumentum paravit et testes exspectat.” Florus laetus fuit, sed diutius manere noluit. In triclinio Tarquinius numerum clientium spectavit. Ille unum iuvenem pallio tectum diu spectavit. Tarquinius ad hortum cucurrit et Sabinam interrogavit. Sabina poculum ad terram iecit et ministrum vocavit. Dum Tarquinius poculum spectavit, Florus per culinam rediit. Celer alteram portam iam aperuit. Florus e domo celeriter exiit et pallium in via reliquit. Tarquinius ad portam venit, sed eum non agnovit. Ille tamen pallium sine signo in via invenit. Tarquinius rixam futuram animo iam paravit. Florus domum non petivit; ad templum Concordiae ambulavit.

Aurora in montibus fuit, cum Laelia ad templum venit. Sabina eam per vias vacuas ad Concordiam duxit. Florus iam ante aram cum Serrano stetit. Serranus parvum ignem fecit et ostium clausit. Serranus tamen formulam matrimonii ex tabula vetere cepit. Ille unam tabulam, ceram novam, et quattuor signa paravit. Primo Florum, deinde Laeliam interrogavit. “Flore, conubium legitimum cum Laelia habes?” rogavit. Florus respondit: “Habeo et sponte mea consentio.” Serranus Laeliam iterum de conubio rogavit. Laelia clara voce dixit: “Habeo et sponte mea consentio.” Serranus dixit: “Consensus vester matrimonium facit.” “Ara, tabula, et custos templi consensum non faciunt.” “Vos ipsi voluntates vestras iunxistis.” Tum Florus et Laelia manus iunxerunt. Florus Laeliam uxorem accepit; Laelia eum maritum accepit. Turba non clamavit neque multi nuptias nuntiaverunt. Deinde Serranus formulam brevem in cautione scripsit. In instrumento diem, horam, locum, et consensum scripsit. Florus nomen suum sub formula subscripsit. Laelia quoque nomen suum clara manu subscripsit. Sabina instrumentum signo suo signavit. Serranus quartum signum in cera signavit. Ita duo testes verba et nomina memoria tenuerunt. Instrumentum matrimonium non fecit, sed consensum servavit. Laelia tabulam clausam diligenter spectavit. Ea rogavit: “Quando domibus nostris hoc nuntiabimus?” Florus respondit: “Post comitia Corvinum videbo.” “Ille primo irascetur, sed instrumentum audiet.” Laelia dixit: “Ego Balbo hodie veritatem dicam.” Sabina respondit: “Primo omnes sine ira domum redire debemus.” Serranus etiam duo exemplaria brevia conscripsit. Unum in cista templi posuit et alterum Sabinae dedit. Primum instrumentum sub ara clausum mansit. Florus Laeliae dixit: “Nunc uxor mea es.” Laelia respondit: “Et tu maritus meus es.” Florus et Laelia tamen in domibus separatis manere constituerunt. Florus primus e templo exiit et ad forum cucurrit. Deinde Sabina Laeliam per aliam viam duxit. Serranus signa, formulam, et cautiones in cista posuit. Aurora consensum vidit, sed Verona eum nondum audivit. Omnes reconciliationem speraverunt.

Eo mane cives ad comitia in forum venerunt. Vigiliae omnes portas custodiverunt et arma quaesiverunt. Praesidium ante cistam suffragiorum ordinem servavit. Atilii candidatum suum per forum duxerunt. Sergii post alterum candidatum per forum ambulaverunt. Flaccus utramque turbam a basilica spectavit. Florus inter Atilios sine armis ambulavit. Celer prope eum stetit et promissum pacis tenuit. Tarquinius tamen sub pallio parvum pugionem texit. Custos pallium vidit, sed pugionem non invenit. Tarquinius Florum trans viam statim agnovit. Ille de convivio cogitavit et ira arsit. Turbam reliquit et ante Florum stetit. “Nocte domum Sergiorum iniuria intravisti,” clamavit. Florus respondit: “Neminem vulneravi et rixam non quaero.” Tarquinius eum ad pugnam coram civibus provocavit. Celer inter eos cucurrit et manus ante eos posuit. Ille dixit: “Flaccus arma et provocationem prohibuit.” “Flore, ad Atilios redi; tu ad Sergios redi.” Florus ad suos rediit. Sed Tarquinius pugionem e pallio traxit. Celer pugionem vidit et iterum intercessit. Tarquinius eum pugione in corpore vulneravit. Celer ad terram cecidit; cruor tunicam eius texit. Mors Celerem ante alia verba cepit. Florus amicum iacentem vidit et ira eum vicit. Ille pugionem e manu Tarquinii cepit. “Amicum meum ulciscor!” ira plenus clamavit. Florus Tarquinium pugione Tarquinii percussit. Tarquinius quoque cecidit neque post vulnus vixit. Ita Tarquinius Celerem interfecit et Florus Tarquinium occidit. Pugna brevis fuit, sed duas familias mutavit. Florus Tarquinium iterum non percussit neque fugit. Ille pugionem statim in terra posuit. Custodes per turbam cucurrerunt et ante Florum steterunt. Flaccus turbas manere et cistam claudi iussit. Tabularius nomina testium in foro collegit. Tres testes initium rixae clare viderunt. Custos ad corpora festinavit, sed neminem servavit. Florus custodibus sine vi paruit. Ille dixit: “Tarquinius Celerem vulneravit; ego Tarquinium occidi.” “Iram meam non nego, sed amicum ulcisci volui.” Custodes reum ad basilicam duxerunt. Corvinus Celeris corpus vidit et tacuit. Balbus corpus Tarquinii vidit et poenam mortis rogavit. Forum promissis plenum fuit; nunc tacebat.

Flaccus causam illo die in basilica audivit. Reus inter duos lictores sine vinculis stetit. Tabularius testimonium cuiusque testis ordine scripsit. Primus testis provocationem Tarquinii narravit. Secundus testis dixit: “Celer inter iuvenes stetit.” Tertius pugionem sub pallio Tarquinii vidit. Testimonia de ordine rerum inter se consenserunt. Flaccus Florum rogavit: “Haec testimonia vera sunt?” Florus respondit: “Omnia vera sunt; nihil nego.” “Celer me defendit et Tarquinius eum interfecit.” “Tum ira rationem meam vicit et Tarquinium occidi.” “Poenam accipiam, sed Celer rixam non quaesivit.” Corvinus surrexit et Flaccum veniam rogavit. Ille dixit: “Florus amicum defendere et se servare voluit.” Balbus respondit: “Post primum vulnus Tarquinius pugionem non tenebat.” “Florus pugionem cepit et civem occidit; reus est.” Flaccus utramque orationem diu audivit. Deinde sententiam suam clara voce dixit. “Tarquinius interdicto non paruit et Celerem interfecit.” “Celer sine armis pacem defendens mortem invenit.” “Sed Florus post mortem amici alterum vulnus fecit.” “Ira magna fuit, sed lex etiam post iram manet.” Flaccus Floro non ignovit, sed vitae eius pepercit. Poenam mortis recusavit et exsilium sine fine constituit. “Ante noctem fines Veronae relinques,” dixit. “In municipium sine novo decreto non redibis.” Flaccus unam tabulam signo publico signavit. Alteram clausam Florus accepit. Duo lictores eum ad fines Veronae duxerunt. Corvinus cum filio ad fines ivit. Ille dixit: “Panem et pecuniam post te mittam.” Florus respondit: “Laeliae veritatem dic, non rumorem.” Sed instrumentum matrimonii in templo Serrani mansit. Florus instrumenti neque exemplar neque signum habuit. Ad finem urbis Flaccus lictores manere iussit. Ille Florum monuit: “Vitae tuae peperci; legi nunc pare.” Florus tacuit et solus discessit. Sole occidente fines Veronae reliquit. Ab illo tempore Florus exsul fuit. Laelia interea in domo Balbi responsum suum paravit. Ea de rixa pauca audivit, sed ordinem rerum nescivit. Nemo ei matrimonium, sententiam, et discessum simul narravit. Sabina ad templum redire volebat, sed vigilia vias clausit. Instrumentum in cista Serrani; sententia in basilica mansit. Duo corpora ad familias redierunt; Florus in exsilium discessit. Pridie omnes de futuro dixerunt; postridie res ipsa respondit.