XXV. Fabula ad Probandum

Post calamitatem Veronae ludi publici iam appropinquabant. Ludi publici prope lacum novum parabantur. Ad eos ludos grex Roscii per portam venit. In grege erant octo histriones et unus tibicen. Roscius actor erat et totum gregem ducebat. Is contractum magistratui in basilica ostendit. Contractus tres dies agendi et certam mercedem dabat. Flaccus scaenam prope tabularium dederat. Scaena parva erat sed agendo apta. Cavea ante scaenam multos spectatores acceptura erat. Roscius primum locum diligenter spectavit. Deinde histriones vestimenta e cistis tulerunt. Alba vestimenta senem et magistratum repraesentabant. Vestimenta rubra militem et nuntium repraesentabant. Personae in una mensa ordine positae sunt. Una persona senis, altera iuvenis erat. Tertia persona consanguineum severum repraesentabat. Personae facies histrionum non mutabant, sed partes ostendebant. Roscius dixit: “Persona sola fabulam non agit.” Gestus, vox, et modus dicendi quoque partes fabulae erant. Histriones ergo gestus sine verbis exercebant. Unus manum ad caelum saepe tollebat. Roscius motum magnum esse dixit. Actor illum gestum minorem fecit. Alter actor per scaenam celeriter ambulabat. Roscius eum tardius ambulare iussit. Grex omnes partes repetendo discebat. Histriones exercendo discebant. Poeta verba clara in tabula scripserat. Roscius cum poeta modum recitandi meditatus est. Tibicen prope scaenam sedebat. Ille tibiam ante agendum probavit. Sonus tibiae initium et finem partis ostendebat. Inter agendum tibicen histriones attente spectabat. Si gestus tardus erat, sonus quoque tardus erat. Si motus celer erat, tibia sonum celerem dabat. Pauci pueri exercitationem e via spectabant. Primo riserunt, deinde taciti manserunt. Unus histrio personam senis acceperat. Ille mortem non repraesentabat sed memoriam narrabat. Roscius arte agendi memoriam civibus ostendebat. Roscius dixit: “Spectaculum oculos et animos simul docet.” Spectatores videndo et audiendo discebant. “Sed plausus probationem veram non facit.” “Neque sibilus rem falsam esse probat.” Ars spectandi non erat ars iudicandi. Aurelia haec verba prope scaenam audivit. Ea adnotationem in parva tabula fecit. Cassianus quoque gregem ex extrema cavea spectavit. Is facultatem novam probandi iam cogitabat. Sed ante agendum Roscium de sua suspicione docere debebat.

Post exercitationem Cassianus Aureliam et Horatium convenit. Tres iuvenes in tabulario publico sederunt. Aurelia duas claves curatoribus ostendit. Curatores scrinium simul aperuerunt. Cassianus tabulam veterem e pallio in mensam posuit. Haec tabula patrimonium patris ostendebat. Pater Cassiani magistratus provinciae fuerat. Ille ex provincia subito domum redierat. Paucis diebus post morbo ignoto mortuus erat. Severus patruus Cassiani tum domum ducebat. Is se successorem publicum statim appellaverat. Severus officium et patrimonium in suam curam acceperat. Cassianus illo tempore puer erat. Octavia filium ab odio familiae removerat. Ea pugnam in domo timuerat. Cassianus nunc heres et vir erat. Ille testamentum patris diu quaesiverat. Primum testamentum e scrinio remotum erat. Unum exemplum tamen in provincia manserat. Aurelia illud exemplum ante paucos dies invenerat. Ea duas tabulas in mensa posuit. Signum primae tabulae integrum erat. Signum secundae tabulae olim fractum et rursus clausum erat. Horatius utrumque signum diligenter spectavit. Cassianus dixit: “Pater me heredem scripserat.” “Sed Severus documentum aliud post mortem ostendit.” In documento Severus successor appellabatur. Dies scriptus post mortem patris positus erat. Haec res falsa videbatur. Aurelia tamen dixit: “Falsum documentum parricidium non probat.” Cassianus respondit: “Patruum meum factum fecisse suspicor.” “Ille opportunitatem et causam usurpandi habuit.” “Sed nemo caedem oculis vidit.” Horatius omnes res ordine repeti iussit. Cassianus narrando initium fecit. Pater ante adventum Severum de rationibus interrogaverat. Severus rationes tradere recusaverat. Pater alterum tabularium aperire paraverat. Ea nocte Severus in illa domo manserat. Postridie pater morbum subito habuerat. Medicus causam certam non invenerat. Severus custodes et scribas mox mutaverat. Deinde ille officium sibi usurpaverat. Haec series opportunitatem ostendebat. Sed indicium conscientiam non aperiebat. Nemo sciebat quis conscius facti fuerat. Aurelia legendi et conferendi studium habebat. Ea omnia documenta conferendo res quae inter se non consentiebant inveniebat. Horatius testis huius probationis esse poterat. Cassianus modum spectandi quaerebat et patruum spectare volebat. Tum sonus tibiae e scaena auditus est. Cassianus de fabula ad probandum subito cogitavit.

Cassianus consilium Roscio et poetae narravit. Ille nomen Severi in fabula ponere noluit. Roscius dixit exemplum antiquum aptius esse. Poeta fabulam de Oreste iam cognoverat. Sed grex novam fabulam Romanam agere volebat. Fabula ultionem non laudatura erat. Ea documenta mutata et officium usurpatum repraesentatura erat. Roscius novam partem in contractu scripsit. Cassianus aliam mercedem poetae dedit. Histriones novum modum agendi discebant. Poeta primam partem clare recitavit. Orestes filius magistratus antiqui erat. Pater eius provinciam diu administraverat. Consanguineus patris in illa domo habitabat. Ille pecuniam et officium cupiebat. Dum magistratus in provincia erat, consanguineus rationes custodiebat. Ille multas opportunitates habuerat et pecuniam accipere poterat. Sed pater rationes falsas ex provincia cognoverat. Magistratus ergo in urbem rediit. Ante adventum suum exemplum testamenti miserat. Orestem heredem et successorem appellaverat. Consanguineus nuntium intercepit. Ille testamentum e scrinio removit. Deinde tabulam falsam sub illo titulo posuit. Signum tamen bene imitari non potuit. Magistratus domum vespere intravit. Consanguineus eum laeta facie accepit. Cenam et otium post iter promisit. Sed cenam ad parricidium paraverat. Clamor post scaenam auditus est. Caedes ante oculos spectatorum non acta est. Tibicen unum sonum gravem fecit. Tum consanguineus solus in scaenam rediit. Is pallium magistratus et clavem scrinii portabat. Ille hostes caedem fecisse nuntiavit. Deinde se successorem appellavit. Actor gestu magno officium usurpatum ostendit. Alius histrio personam scribae egit. Scriba signum fractum cera nova texit. Spectatores documentum mutari clare videbant. Post multos menses Orestes domum rediit. Is primo relationem consanguinei credidit. Sed vetus custos tabulam celatam servaverat. Custos eam Oresti sine timore tradidit. Orestes duo signa conferendo fraudem invenit. Ille ultionem statim petere poterat. Sed ultio documentum verum facere non poterat. Orestes tabulas ad magistratus publicos tulit. Ille narrando testes et tempora separavit. Magistratus quaestionem ex documentis instituerunt. Consanguineus inter iudicandum trepidationem ostendit. Sed motus eius unum indicium solum fuit. Signa, testes, et rationes parricidium probaverunt. Orestes patrimonium iure accepit, non ultione. Roscius finem hunc Cassiano probavit. Roscius dixit: “Ars imitandi facta antiqua repraesentat.” “Ars iudicandi fabulam a probatione separat.”

Tertio die tota cavea civibus plena erat. Lacus et tabularium post scaenam videbantur. Flaccus magistratibus in prima parte caveae locum dedit. Severus cum Octavia inter eos sedit. Scriba Severi duas tabulas sub pallio tenebat. Cassianus et Horatius ex altera parte spectabant. Aurelia prope exitum cum tabulis sedebat. Ea non plausum sed gestus omnium spectatura erat. Roscius ante spectaculum contractum publice ostendit. Deinde tibicen primum sonum fecit. Histriones personas acceperunt et fabulam egerunt. Prima pars adventum magistratus repraesentavit. Severus sine motu mansit et scaenam attente spectavit. Secunda pars clamorem post scaenam habuit. Octavia terram brevi tempore spectavit. Cassianus faciem matris suae vidit. Tertia pars officium a consanguineo usurpatum ostendit. Tum scriba scaenicus ad scrinium accessit. Ille testamentum removit et signum fractum texit. Tum facies Severi pallorem habuit. Manus eius marginem caveae fortiter tenuit. Aurelia utrumque motum scripsit. Actor tabulam falsam in scrinio posuit. Severus subito e sede surrexit. “Satis!” magna voce clamavit. “Haec fabula falsa est et ludos male facit.” Roscius scaenam non statim reliquit. Is contractum apertum manu tenuit. Cives primo tacuerunt, deinde inter se locuti sunt. Sibilus ex extrema cavea auditus est. Flaccus spectatores tacere iussit. Severus per exitum celeriter ambulavit. Trepidatio in gestu eius omnibus manifesta erat. Octavia tamen in sede mansit. Ea scribam Severi ad tabularium ire vidit. Scriba furtim post caveam processit. Aurelia quoque sine clamore surrexit. Horatius eam procul secutus est. Scriba clavem alienam in ostio tabularii posuit. Curator dixit: “Intrare non potes.” Scriba dixit se documentum Severi accipere debere. Ille unam tabulam sigillo Severi ostendit. Aurelia titulum contractus in ea agnovit. Hoc documentum gregem post ludos removebat. Curator tabulam accipere recusavit. Horatius verba scribae clare audivit. Aurelia tempus, locum, et verba scripsit. Ea etiam signum sigilli scripsit. Deinde tres ad caveam redierunt. Fabula iam ad finem pervenerat. Cives plausum longum Roscio et gregi dederunt. Cassianus dixit: “Post hunc motum de patruo magis suspicor.” Aurelia respondit: “Motus indicium est, non plena probatio.” “Sed scriba documentum post fabulam removebat.” “Hoc factum testibus et adnotatione servatum est.” Nocte nuntius Severi cum duabus tabulis clausis discessit. Una Cassianum, altera gregem ex urbe removere iubebat. Ars spectandi suspicionem maiorem fecerat. Nunc ars servandi documenta periculum vitare debebat.