XIX. Duae Domus

Verona procul a Roma in Italia erat. Municipium leges Romanas et magistratus suos habebat. Duo duumviri magistratus municipii erant. Flaccus alter duumvir erat. Ille causas audiebat et ordinem in foro servabat. In medio municipio forum erat. Ad forum basilica, macellum, et multa templa stabant. Ibi duumviri causas privatas plerumque audiebant. Prope basilicam macellum cotidie aperiebatur. In macello cibus, vinum, olivae, et pisces vendebantur. Venditores merces suas in mensis ponebant. Emptores pretium rogabant et nummos numerabant. Prope forum multi vici erant. Faber lignum et arma parabat. Textores vestes ex filis faciebant. Pistores ante lucem laborabant. Pistor panem mane vendebat. Mane officinae aperiebantur. Inter vicos aquaeductus aquam ad urbem ducebat. Aqua per fistulas ad fontes publicos ducebatur. Fistulae a fabris saepe probabantur. Si fistula claudebatur, aqua ad vicum non ducebatur. Tum servi fistulam aperiebant et aquam iterum ducebant. Sine aqua pistores et fabri laborare non poterant. Feminae et servi ad fontes conveniebant. Alii situlas, alii amphoras portabant. Amphora duabus manibus plerumque tenebatur. Dum aqua portabatur, vicini inter se loquebantur. Pueri per vias ibant; clientes ad patronos properabant. Salutatio in multis domibus cotidie habebatur. Clientes mane conveniebant et patronum salutabant. Post salutationem patronus cum fautoribus ad forum procedebat. Haec consuetudo ordinem urbis ostendebat. Sed duae factiones hanc consuetudinem ad inimicitiam trahebant. Factio Atiliorum Corvinum sequebatur. Factio Sergiorum Balbum sequebatur. Utraque factio multis domibus et officinis auxilium dabat. Utraque etiam factioni contrariae saepe obstabat. Si Atilii fontem petebant, Sergii viam impediebant. Si Sergii mercatum intrabant, Atilii pretium eorum accusabant. Fautores contumelias audiebant et alias contumelias dicebant. Ita inimicitia privata totum municipium paulatim movebat. Flaccus seditionem timebat et utramque factionem coercere conabatur.

Domus Corvini in vico Atiliorum stabat. Corvinus auctoritatem familiae suae defendebat. Ille dicebat: “Avus meus municipium saepe servabat.” Florus inter has rationes vivebat. Corvinus eum cotidie ad salutationem vocabat. Deinde Corvinus munera civis ei ostendebat. Florus petitiones legebat et Corvinus responsa eius simul corrigebat. Ille munus publicum sine ira agi posse putabat. Disciplina publica diligenter tradebatur. Sed odium quoque cum disciplina tradebatur. Corvinus saepe dicebat: “Atilius Sergium sequi non debet.” Florus respondebat: “Civis legi, non odio, parere debet.” Corvinus haec verba audiebat, sed caput movebat. “Tu iuvenis es,” dicebat; “consuetudinem nondum intellegis.” Celer tum ad Florum veniebat. Celer iuvenis audax et amicus fidelis erat. Contumelias Sergiorum iocos esse dicebat. Ille auctoritatem sine inimicitia quaerebat. In vico Sergiorum domus Balbi stabat. Balbus quoque auctoritatem familiae defendebat. Ille tabulas, pecuniam, et officia in ordine ponebat. Balbus negotium Laeliae quoque parabat. Vibianus saepe ad domum veniebat. Balbus eum maritum bonum Laeliae putabat. Sed Laelia Vibianum vix cognoscebat. Dum viri de tabulis loquebantur, illa tacebat. Laelia tabulas spectabat, sed consilium suum scribere non poterat. Sabina prope Laeliam manebat. Sabina Laeliam puellam parvam curabat. Ita multa audiebat quae Balbus Laeliae non dicebat. Sabina eam audiebat et Balbus simul Vibianum laudabat. Laelia Sabinam saepe rogabat: “Cur hoc negotium sine me paratur?” Sabina respondebat: “Balbus auctoritatem domus servare cupit.” Laelia dicebat: “Auctoritas quae vocem meam non audit mihi non placet.” Sabina verba eius memoria tenebat. Tarquinius quoque in domo Sergiorum saepe erat. Ille ex familia Sergiorum et fautor Balbi erat. Tarquinius Atilios adversarios veteres appellabat. Laelia rogabat: “Quam iniuriam Florus facit?” Tarquinius respondebat: “Nomen eius satis dicit.” Hoc responsum Laeliae numquam satis erat. Vespere illa ad templum Concordiae spectabat. Serranus parvum templum inter duos vicos custodiebat. Fautores utriusque domus templum praeteribant, sed non intrabant.

Quinto quoque die mercatus maior in foro habebatur. Servi merces ad macellum portabant. Pistores panes et ova in magnis cistis ponebant. Flaccus in basilica causas audiebat. Duumvir mercatum custodiebat, sed omnes fautores videre non poterat. Dum magistratus laborabant, factiones quoque conveniebant. Celer cum tribus fautoribus Atiliorum adveniebat. Tarquinius cum fautoribus Sergiorum prope fontem stabat. Dum venditores pretium dicebant, Celer et Tarquinius ad fontem accedebant. Deinde Tarquinius in media via stabat. Celer cum amicis per viam ire conabatur. Tarquinius ei obstabat et baculum ante Celerem ponebat. Celer dicebat: “Via publica est; cur nos impedis?” Tarquinius respondebat: “Vos mercatum cotidie impeditis.” Fautores Sergiorum et Atiliorum contumelias dicebant. Venditor vicinus eos tacere monebat. Sed Celer venditorem interpellabat. Tarquinius quoque magna voce querebatur. Iurgium voces multorum hominum trahebat. Tum baculum Celeris a Tarquinio trahebatur. Celer Tarquinium manu trahebat. Iurgium in rixam mutabatur. Unus lapis per turbam iaciebatur. Lapis in mensam cadebat. Mercatus subito interrumpebatur. Clamor causam quam Flaccus audiebat interrumpebat. Flaccus cum custodibus e basilica procedebat. Ille utramque factionem discedere iubebat. Custodes fautores separabant et bacula capiebant. Bacula a custodibus in basilicam portabantur. Flaccus lapidem servabat et causam diligenter probare volebat. Turba paulatim dispergebatur. Tum Laelia cum Sabina ad fontem veniebat. Laelia amphoram vacuam duabus manibus tenebat. Sabina Laeliam tenere conabatur. Florus e parte contraria ad forum veniebat. Homo fugiens Laeliam paene movebat. Amphora ex manibus eius cadebat. Florus amphoram ante terram capiebat. Florus amphoram Laeliae tradebat. Laelia dicebat: “Amphoram meam servas.” Florus respondebat: “Rem tuam servo; rixa eam non capit.” Laelia rogabat: “Cur homines non quoque servantur?” Florus responsum quaerebat, sed Celer eum vocabat. Simul Sabina Laeliam ad vicum Sergiorum ducebat. Duo iuvenes separabantur; nomina non dicebantur. Sed Florus vestem Laeliae memoria tenebat. Laelia faciem Flori et amphoram integram memoria tenebat.

Post mercatum Flaccus fautores ad basilicam vocabat. Nemo vulnus grave habebat, sed pax quoque non redibat. Celer et Tarquinius rationes contrarias dicebant. Venditor vicinus utrumque iuvenem accusabat. Ille respondebat: “Uterque ordinem municipii interrumpit.” Celer et Tarquinius ad domos suas mittebantur. In utraque domo verba saepe mutabantur. Unus pauca dicebat; alter multa verba adiciebat. Ita consuetudo inimicitiae memoriam novi iurgii corrumpebat. Vespere salutatio altera in domo Corvini habebatur. Fautores Atiliorum prope Celerem conveniebant. Celer iurgium victoriam appellabat. Ille dicebat: “Tarquinius viam claudit et primus baculum tollit.” Corvinus Celerem audiebat et iram vix celabat. Florus ad ostium stabat et tacebat. Corvinus eum rogabat: “Cur nihil dicis?” Florus respondebat: “Quia initium iurgii non video.” Celer dicebat: “Tarquinius initium est.” Florus rogabat: “Sed quis inimicitiae initium erat?” Corvinus signa maiorum ostendebat. Ille dicebat: “Avi nostri iniurias Sergiorum memoria tenent.” Florus respondebat: “Avi tacent; nos pro eis clamamus.” Tum fautores Sergiorum in domo Balbi conveniebant. Tarquinius rixam ratione contraria narrabat. Ille dicebat: “Celer nos interpellat et baculum meum movet.” Laelia post velum cum Sabina audiebat. Tarquinium audiebat, sed iuvenem prope fontem memoria tenebat. Ea Sabinam rogabat: “Quis erat iuvenis qui amphoram servabat?” Sabina confitebatur: “Vestem Atiliorum videbam.” Laelia dicebat: “Ergo adversarius mihi auxilium dat.” Sabina monebat: “Unum officium inimicitiam veterem non tollit.” Laelia respondebat: “Neque inimicitia vetus officium verum tollit.” Balbus dicebat: “Cras fautores nostri iterum conveniunt.” Corvinus dicebat: “Cras auctoritas nostra in foro monstratur.” Sub noctem nuntius Syracusis Veronam adveniebat. Ille decretum integrum et multa verba hominum portabat. Nuntius decretum non mutabat; homines verba eius mutabant. Ita ratio una in duas rationes contrarias mutabatur. Dum nuntius veritatem portabat, duae factiones nova consilia parabant. Florus et Laelia in vicis contrariis hanc quaestionem cogitabant. Cur odium maiorum vitam iuvenum mutabat?