XXVIII. Cum Factum Erit

Dies convivii tandem venerat. Drusus ante meridiem ordinem noctis paravit. Quattuor vigiliae noctis erant. Prima vigilia sole cadente erat. Secunda post paucas horas veniebat. Drusus excubias secundae vigiliae permutare volebat. Novos excubitores ipse elegerat. Ei Druso, non Neratio, parebant. Ille duas tesseras in mensa posuit. Prima tessera signum vetus habebat. Altera signum novum et occultum habebat. Excubitores per recognitionem ad portam admittebantur. Omnis custos tesseram ostendebat et signum dicebat. Drusus dixit: “Cum excubiae mutatae erunt, porta claudetur.” “Postquam signum novum dixerint, custodes mihi parebunt.” “Simulac secundam vigiliam compleverimus, ad praetorium ibo.” Prima res perfecta erit; altera deinde veniet. Hoc ordine futurum exactum rem perfectam ante rem futuram ostendit. Nulla res futura ante condicionem suam veniebat. Custodes signum dicent et deinde parebunt. Nemo de quaestione praeterita nunc rogabat. Vipsania interea iussa ministrorum disponebat. Ea duas tabulas sine verbis manifestis obsignavit. Signaculum Drusi in utraque tabula erat. “Cum iussa obsignata erunt, ministri ea accipient,” dixit. “Ubi omnes hospites in cubiculis collocati erunt, ostia custodientur.” “Postquam Horatius ad tabernaculum redierit, tertius minister signum dabit.” Drusus rogavit: “Quando apparatus perfectus erit?” Vipsania respondit: “Ante cenam omnia perfecta erunt.” “Cum tu Neratium salutaveris, meum opus iam complevero.” Ea de re futura iam completa, non de re praeterita, loquebatur. Sabinus aliam condicionem habebat. Ille excubias noctu circumibat. Tesseras et facies custodum recognoscebat. Mutatio subita eum movit. Duo fideles excubitores sine causa substituti erant. Sabinus unum ad se vocavit. “Si probationem invenero, Neratium monebo,” dixit. “Cum omnes tesseras contulero, ad principia veniam.” “Si signum permutatum erit, mutatio in relatione scribetur.” Sabinus de recognitione futura et perfecta loquebatur. Cassianus verba eius audivit. “Cum cena completa erit, te ad vallum exspectabo,” respondit. Aurelia fasciculum in scrinio publico servaverat. Ea dixit: “Cum scrinium clausum erit, claves curatoribus dabo.” Horatius omnes condiciones in tabula posuit: excubiis mutatis porta clauderetur, iussis obsignatis ministri parerent, probatione inventa Neratius moneretur. Nondum hae res factae erant. Sed semper post rem perfectam altera res futura veniebat.

Vespere convivium in praetorio factum est. Neratius in cena cum legatis et centurionibus erat. Cassianus prope Drusum sedebat. Aurelia in altera parte triclinii erat. Sabinus officium nocturnum ante finem cenae accepit. Horatius ad tabernaculum redire iussus est. Ministri aquam, panem, et vinum ordine ferebant. Nulla pugna et nullus clamor in convivio erat. Neratius de relatione exploratorum loquebatur. Ille post cenam ad cubiculum suum processit. Virgam et pallium in praetorio reliquit. Drusus hospites cubiculum petere iussit. Cassianus ad ostium suum a ministro ductus est. Aurelia ad aliud ostium ducta est. Postquam hospites discesserunt, viae tacitae factae sunt. Secunda vigilia mutata erat; novi custodes portas clauserant. Haec tamen verba deinde in relatione scripta sunt. Illa nocte nemo actum ipsum vidit. Mane primum minister Neratium vocavit. Nullum responsum e cubiculo venit. Minister Drusum et Vipsaniam statim quaesivit. Drusus ostium aperiri iussit. Post ostium clausum corpus Neratii inventum est; caedes ipsa a nemine visa erat. Sella vacua, pallium, et virga discessum eius post cenam ostendebant. Drusus omnes e cubiculo exire iussit. Vipsania ministros tacere monuit. Interim Cassianus Aureliam per alteram viam invenit. Duo iuvenes ad principia cucurrerunt. Scrinium publicum apertum erat. Parva arcula intra scrinium effracta erat. Signaculum curatorum resignatum erat. Cera fracta prope arculam iacebat. Aurelia eam cum signo curatorum contulit. Tabulae publicae in mensa dispersae erant. Fasciculus Cassiani ex arcula sublatus erat. Aurelia alia documenta numeravit. Nihil aliud a fure ablatum erat. Ita furtum unum documentum petiverat. Cassianus dixit: “Fur fasciculum subtraxit, non pecuniam.” “Quis sciebat eum in arcula esse?” Aurelia quattuor hominum nomina dixit. Neratius, Drusus, Sabinus, et ipsa locum sciebant. Curatores quoque signaculum cognoverant. Sed curatores illa nocte in urbe proxima erant. Aurelia vestigia in cera spectavit. Unum signum ante, alterum deinde factum erat. Horatius mox ad eos pervenit. Ille ministros noctu circumisse viderat. Sabinus nondum redierat. Neratius mortuus erat et probatio ablata erat. Mox omnia castra nuntiationem Drusi audiverunt.

Prima hora Drusus milites ad contionem vocavit. Suggestus parvus ante principia positus est. Vexilla et aquila legionis post eum stabant. Drusus pallium rubrum et insigne legati habebat. Virgam Neratii nondum acceperat. Signiferi et centuriones ordines militum tenebant. Cassianus et Aurelia in extrema contione stabant. Horatius prope eos verba scribebat. Drusus nuntiationem brevem fecit. “Neratius hac nocte a perfidia hostili interfectus est.” “Duo emissarii per portam occultam intraverunt.” “Proditor eis signum secundae vigiliae dedit.” “Ei arculam effregerunt et documentum hostium abstulerunt.” “Haec proditio imperium totum petit.” Milites primo sine voce manserunt. Deinde multi nomen Neratii clamaverunt. Drusus manum sustulit ut contio taceret. “Interim ego imperium temporarium accipiam,” dixit. “Cum senatus responderit, potestatem tradam.” “Postquam successor creatus erit, ei statim parebo.” “Si hostes redierint, eos a castris prohibebimus.” “Cum proditorem invenerimus, iudicium publicum erit.” Drusus de rebus perfectis ante res futuras loquebatur. Sed Cassianus de nuntiatione ipsa cogitabat. Nemo publice dixerat arculam effractam esse. Nemo dixerat unum documentum ablatum esse. Nemo dixerat signum secundae vigiliae proditori datum esse. Drusus tamen omnia tria iam dixerat. Cassianus nuntiationem cum ordine noctis contulit. Aurelia rogavit: “Unde haec facta cognovit?” Horatius verba exacta in tabula monstravit. Accusatio hostilis perfecta videbatur. Drusus etiam portam occultam praetenderat. Sed custos portae nullum emissarium viderat. Aurelia dixit: “Haec calumnia esse potest.” “Drusus rem ante nuntiationem cognoverat.” Cassianus respondit probationem nondum plenam esse. “Scientia facti indicium est,” dixit. “Sed indicium solum perfidiam non probat.” Vipsania interea scribas ad praetorium misit. Ea tabulas successionis parare volebat. Drusus se non imperatorem sed custodem appellavit. Tamen insignia Neratii in mensa sua collocavit. Ille centuriones sibi fidem dare iussit. Sabinus in contione non erat. Vipsania dixit eum ad fines missum esse. Cassianus hoc responsum quoque scripsit. Drusus imperium temporarium praetendebat. Drusus Neratio succedere volebat. Ambitio tamen ad successionem festinabat. Ubi omnes ordines parati erunt, nova iussa scribentur.

Sabinus contionem audire non potuerat. Ille ante lucem e castris secesserat. Mutatio excubiarum probationem satis magnam dederat. Sabinus Neratium monere voluerat sed sero venerat. Ad tabernaculum ducis redire non poterat. Custodes novi omnes vias ad principia tenebant. Ita Sabinus ad lucum sacrum contendit. Duae cohortes fideles prope lucum dispersae erant. Tertia cohors longe a luco manebat. Sabinus nuntios occultos ad omnes misit. “Cum hunc ramum acceperitis, ad lucum venietis,” scripsit. “Postquam centurionem vestrum cognoveritis, signum ostendetis.” “Simulac omnes manipuli convenerint, ad castra procedemus.” Milites per semitas unus post alium veniebant. Sabinus eos per tesseras recognoscebat. Nemo nomen Drusi magna voce dicebat. In medio luco aquila et duo vexilla posita erant. Sabinus frondes et ramos ferri iussit. Frons viridis vexilla rubra paulatim operiebat. Milites ramos ad hastas ligabant. Cum signa frondibus contexerint, ea tecta erunt. Cum aquila frondea facta erit, ea quoque inter arbores latebit. Signa sub frondibus paene arbores videbantur. Rami et latebram et insigne commune faciebant. Cohortes dispersae hoc insigne agnoscebant. Sabinus dixit: “Lucus ad castra non ambulabit.” “Milites lucum ante se praetendent.” “Oraculum consilium nostrum non iussit.” “Sed lucus fidem militum maiorem faciet.” Ille verba ambigua cum disciplina, non cum ambitione, iungebat. Nullus miles de fato certo loquebatur. Omnes de fide rei publicae loquebantur. Sabinus nuntium Cassiano quoque misit. “Cum probationem servaveris, ad tertiam portam venies.” “Si Drusus te comprehenderit, nihil de ramis dices.” Cassianus nuntium nondum acceperat. Aurelia tamen alterum exemplar sub veste habebat. Fasciculus ablatus non omnem probationem deleverat. Horatius ordinem noctis memoria servaverat. Postquam tres testes inter se convenerint, relationem complebunt. Cum relatio perfecta erit, Sabinum quaerent. Interim Drusus ordines novos in principiis scribebat. Portas custodire, tabulas accipere, testes tenere volebat. Ille rem celatam verbis securitatis contegebat. Perfidiam hostium pro causa subita praetendebat. Vipsania nomina hominum quos removere volebat disponebat. Nuntiatio subita multas res graves ostendebat. Scribae primum opus quaerebant. Drusus respondit se tabulam omnium operum daturum esse. Deinde Drusus omni homini unum opus dabit.